Bir üründen ayda 900 adet satıyorsunuz, ama toptan alıcılar on adetlik siparişler verdiği için rafa yalnız 90 kez gidiyorsunuz. Başka bir ürün 620 adet satıyor ve rafa 590 kez gidiyorsunuz. Hangisi paketleme masasına yakın durmalı? Sayılar örnek, ama soru gerçek: depo yerleşimi çoğu küçük işletmede ciroya veya ürünlerin geliş sırasına göre kuruluyor, oysa toplayıcının bacaklarını yoran şey adet değil, ürünün kaç kez toplandığı.
Önce tablo, sonra metre, en son saat hesabı: sıra bu.
En çok satan ürün depoda nereye konur?
Kısa cevap: paketleme masasına en yakın gözlere ve bel ile göğüs arasındaki hizaya. Ancak “en çok satan”ı “en sık toplanan” diye okuyun. Ürünün sizi rafa kaç kez yürüttüğünü sipariş satırı sayısı söyler: bir satır bir raf ziyaretidir, on adetlik satır on yürüyüş değildir.
Ürünler, adetler ve fiyatlar örnektir; aynı tabloyu kendi 90 günlük dökümünüzle doldurun.
| Ürün | Adet | Sipariş satırı | Birim fiyat | Ciro | Adet/satır | Kümülatif satır | Sınıf |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Çorap | 620 | 590 | 90 TL | 55.800 TL | 1,1 | %48,4 | A |
| Havlu | 300 | 280 | 180 TL | 54.000 TL | 1,1 | %71,4 | A |
| Termos | 150 | 145 | 650 TL | 97.500 TL | 1,0 | %83,3 | B |
| Kupa | 900 | 90 | 120 TL | 108.000 TL | 10,0 | %90,6 | B |
| Kalem seti | 260 | 70 | 75 TL | 19.500 TL | 3,7 | %96,4 | C |
| Çanta | 45 | 44 | 900 TL | 40.500 TL | 1,0 | %100,0 | C |
Toplam 1.219 satır var. Kupa adette ve ciroda birinci, sipariş satırında dördüncü; termos ciroda ikinci, satırda üçüncü. Kupa 90 kez yürütürken çorap 590 kez yürütüyor: 590 ÷ 90 = 6,6 kat. Sınıflar yalnız yöntemi gösterir, gerçek bir ürün dağılımı değildir.
Kupa gibi çok adet çıkan ürünlerde ayrı bir fırsat var: aynı satırda birkaç adet almak yürüyüş kadar işgücü tutmaz ve bu kısım paketlemeyle, örneğin 12 adet yerine bir koli hazırlayarak kontrol edilebilir (Georgia Tech’ten Bartholdi ve Hackman’ın kitabı, s. 26).
ABC tablosu ve ölçüm için hangi kayıtlar gerekir?
Elle çizilmiş bir raf krokisi (masa, kapı ve raf bölümleri yeter), şerit metre ve telefon kronometresi ölçüm tarafını karşılar. Tablo için ürün listesi (SKU, ad, tek ürün ağırlığı, varsa koli içi adet) ve son 90 günün sipariş dökümü gerekir; dökümde her satırda sipariş no, SKU ve adet bulunmalı.
ABC analizi Excel’de nasıl yapılır?
ABC analizi ürünleri üçe ayırır: işin çoğunu getirenler A, ortadakiler B, nadiren dokunulanlar C. Aynı kitap, ABC’nin yalnız cirodan sıralama olduğunu yaygın bir yanılgı olarak anar; ciro finansal bir bakıştır, depo verimliliğinde ürünün işgücü ve alan tüketimine bakılır. Depo işgücünün çoğu toplamaya gittiği için ürünleri belirli bir dönemde kaç kez toplandıklarına göre sıralamak yararlıdır.
Tablo yapısı şöyle olmalı: Satirlar sayfasında her satır bir sipariş satırıdır ve SKU B sütunundadır. ABC sayfasında her satır tek ürünü gösterir; ürünler A sütunundadır, 120 ürün için aralık 2-121’dir. B sütununu üretip büyükten küçüğe sıraladıktan sonra C ve D formüllerini uygulayın.
| Sütun | Türkçe Excel | İngilizce Excel |
|---|---|---|
| B: Sipariş satırı | =EĞERSAY(Satirlar!B:B;A2) | =COUNTIF(Satirlar!B:B,A2) |
| C: Kümülatif pay | =TOPLA($B$2:B2)/TOPLA($B$2:$B$121) | =SUM($B$2:B2)/SUM($B$2:$B$121) |
| D: Sınıf | =EĞER(C2<=0,8;"A";EĞER(C2<=0,95;"B";"C")) | =IF(C2<=0.8,"A",IF(C2<=0.95,"B","C")) |
Buradaki 80 ve 95 pratik eşiklerdir, kaynak hükmü değildir. Kitap “ürünlerin %20’si işin %80’i” oranını bir pratik kural olarak anar; doğa kanunu gibi okumayın.
Tablonuz düz çıkarsa ne anlama gelir?
Her ürün grubu aynı çarpıklığı göstermez. Kitap, ofis ürünlerinde dağılımın çok çarpık olmadığını, moda ürünlerinde son derece çarpık olabildiğini yazar. Düz tabloda A bölgesi küçük kazanç verir; böyle bir tabloda taşıma hesabını aşağıdaki düz senaryoyla yapın.
Yürüme mesafesi nasıl ölçülür?
Aynı kitap, Frazelle’in atfıyla, toplama süresinin %55’ini yürümenin, %15’ini aramanın, %10’unu raftan almanın, %20’sini kâğıt işi ve diğer işlerin oluşturabildiğini aktarır; taban “tipik” depodur, ülke ve ölçek belirtilmiyor. Darmstadt Teknik Üniversitesi’nin simülasyon çalışması da yaklaşık %50 der, ama aynı kitaba dayanır; iki bağımsız kanıt yok.
Türkiye’ye ait resmî bir yürüme payı veya ABC dağılımı verisi bulamadık; esas olan kendi ölçümünüzdür. İki basit yol var.
Krokide metreyle
Masadan her raf bölümüne olan mesafeyi şerit metreyle ölçüp krokiye yazın. Metre yoksa yedi adım atıp mesafeyi ölçün; örneğin 4,9 m ÷ 7 = 0,7 m adım boyu çıkar. Sonra A, B ve C bölgelerini krokinin üzerine boyayın: masaya en yakın dilim A, ortası B, en uzağı C.

20 siparişte kronometreyle
Bir toplayıcıyla 20 sipariş seçin. Toplam süreyi ve yalnız yürüyüş süresini ayrı ölçün: kronometreyi raf önünde durdurun, yürürken çalıştırın. Örnek ölçüm: 20 sipariş toplam 1.520 saniye sürdü, bunun 640 saniyesi yürüyüştü; 640 ÷ 1.520 = %42,1.
Porego’da nasıl yapılır? Ölçeceğiniz 20 siparişin ürünlerini Depo menüsündeki Sipariş Toplama listesinden toplayın: mağazaları seçince kargosu oluşturulmuş siparişlerin ürünleri tek listede gelir, ürünü ad, SKU veya barkodla bulur, toplanan adedi işaretlersiniz. Süreyi listede ilerlerken kendiniz tutarsınız; ABC tablosu ise 90 günlük dökümden çıkar.
Depo yerleşiminde raflara dizerken hangi kurallara uyulur?
Yatayda: masaya yakınlık sırası
A ürünleri masaya en yakın bölgeye, C ürünleri en uzağa gelir. Çok adet çıkan bir ürünün toplama gözü yakın kalırken yedek kolileri uzakta durabilir.
Dikeyde: bel ve göğüs hizası
Kitap, sık toplanan veya ağır ürünleri “altın bölge” denen bel hizasına koymayı önerir. Toplamanın çoğunun bel ile göğüs seviyesi arasında yapılacak şekilde dizilmesini, ağır veya tutması zor ürünlerin ise bel hizasında durmasını söyler. Santim vermiyoruz; çalışanınızın kolunu rahat uzattığı bandı kullanın.

Ağırlık için Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İSG Genel Müdürlüğü’nün Güvenli İstifleme Rehberi, kendi ifadesiyle tavsiye niteliğindedir. Rehberin 38. sayfadaki şekli, saatte yaklaşık 30 kaldırma-indirme referansıyla tavsiye yük ağırlıkları verir. Gövdeye yakın tutuşta en yüksek değer orta bantta (dirsek hizası ile kol yanda sarkıkken el hizası arası) kadın için 16 kg, erkek için 25 kg; en alt ve en üst bantlarda 7 kg ve 10 kg. Kol uzaktayken orta bantta 10 ve 15 kg; en alt ve en üst bantta 3 ve 5 kg. Bantlar şekilde yazıyla adlandırılmadığı için bu okuma yorumdur.
Kolun ne kadar uzandığı da ağırlığı belirler. Bu değerleri yasal sınır ya da risksiz eşik saymayın; İngiltere’nin iş sağlığı kurumu HSE de kendi yük yönergelerinin “güvenli sınır” olmadığını yazar (Bakanlık rehberi de bu HSE rehberlerine dayanır). Palet, transpalet ya da çok ağır ürün söz konusuysa raf üreticisinin yük bilgisi geçerlidir.
Ağır ürün rotanın başında mı, sonunda mı?
İki kaynak farklı amaç gözetiyor. Kitaba göre ağır ürünleri toplama rotasının başına koymak onların kutunun altına gelmesini sağlar; kutu daha dengeli olur ve kırılgan ürünlere zarar verme riski azalır. Darmstadt simülasyonu ise ağır ürünleri turun sonunda toplatan yerleşimin, ağır ürünlü depoda belirli rotalarla yürüyüş süresini %10’a kadar azaltabildiğini bulur; çalışma, gerçek hız ve ağırlık verisinin eksikliğini sınırlılık olarak yazar. Bizim yorumumuz: önce kutu dengesine bakın; turlarınız uzunsa yürüyüş tasarrufu ağır basar.
Raf sınırı ve kalabalık
Rehbere göre her raf tipi kurulumunda maksimum güvenli istifleme ağırlığı rafın üzerinde açıkça görünür şekilde işaretlenmiş olmalıdır; azami yüklemede belirtilen sınırlar aşılmamalı ve bileşenler üreticiye danışılmadan yerinden çıkarılmamalıdır. Rehber ayrıca paletlerin bulunduğu raflarda personelin tırmanmasına izin verilmemesini ve raf koridorlarının temiz, düzenli tutulmasını listeler.
Bir de kalabalık var. Kitap, popüler ürünleri tek yerde toplayıp kalabalık yaratmamayı da yazar; A bölgesini birkaç bölüme yayın.
Taşımaya değer mi? Saat hesabı
Örnek depoda 120 ürün, ayda 2.400 sipariş satırı (24 günde günde 100 satır), masadan başlayan 20 metrelik bir raf hattı, saniyede 1 metre yürüme ve her satır için ayrı gidiş-dönüş varsayılmıştır. Hattın ilk 4 metresi A (24 ürün), sonraki 6 metresi B (36 ürün), kalan 10 metresi C (60 ürün) bölgesidir; bölge ortaları 2, 7 ve 15 metredir. Mevcut düzende ürünler karışıktır: satırların %20’si A, %30’u B, %50’si C bölgesine düşer ve tek yön ortalama 10 metre çıkar. Taşıma 2 kişi × 8 saat = 16 kişi-saat sürer.
| Senaryo | A/B/C satır payı | Tek yön ortalama | Aylık yürüyüş | Aylık kazanç | 16 kişi-saatlik taşıma geri döner |
|---|---|---|---|---|---|
| Mevcut (ürünler karışık) | 20/30/50 | 10,00 m | 48,0 km | – | – |
| Yeni, çarpık talep | 80/15/5 | 3,40 m | 16,3 km | 31,7 km = 8,8 saat | 1,8 ayda |
| Yeni, düz talep | 45/30/25 | 6,75 m | 32,4 km | 15,6 km = 4,3 saat | 3,7 ayda |
Hesap: tek yön ortalama, payların bölge ortalarıyla çarpımının toplamıdır (çarpıkta 0,80×2 + 0,15×7 + 0,05×15 = 3,40 m); aylık yürüyüş = 2.400 × 2 × bu mesafe; kazanç 3.600 m/saat ile saate çevrilir.
Kendi deponuza uyarlamak için eşik bulun. Taşımanın 3 ayda geri dönmesi isteniyorsa aylık sipariş satırının çarpık talepte yaklaşık 1.455, düz talepte yaklaşık 2.954 olması gerekir. Satır başı kazanç çarpıkta 13,2 m, düzde 6,5 m; 16×3.600 ÷ 3 ÷ 13,2 ≈ 1.455 ve ÷ 6,5 ≈ 2.954. Düşük hacim ve düz talep taşımayı geç geri öder.
Her satır için ayrı gidiş-dönüş yerine listeyle tur atıyorsanız kazanç düşer. Her turda 10 satır toplanıp tur en uzak ürüne kadar gidiyorsa, karışık düzende beklenen en uzak nokta 20 × 10/11 = 18,2 m olur. Satır payları 80/15/5 olan çarpık düzende aynı yöntemle (rastgele çekilişli simülasyon, 200.000 tur) yaklaşık 10,4 m çıkar; düşüş 1 − 10,4/18,2 ≈ %43. Tablodaki ayrı gidiş-dönüş senaryosunda ise yürüyüş yaklaşık %66 düşüyordu; tur atan depoda kazanç o %66’nın altında kalır, o sayıları doğrudan kullanmayın.
Darmstadt simülasyonunda en iyi rota ve koridor içi ABC yerleşimiyle ortalama yürüyüş 418 saniye çıktı; rastgele yerleşimden %42 düşük. Bu simülasyon sonucudur, saha vaadi değildir.
Yeni düzeni depoyu durdurmadan nasıl kurarsınız?
Bunlar kaynak hükmü değil, bizim önerimizdir:
- Önce ilk 20 ürünü taşıyın. Bütün depoyu değil, sipariş satırına göre en üstteki 20 ürünü masaya yakın gözlere alın.
- Kampanya haftasının ortasında büyük taşıma yapmayın. Kasım gibi yoğun bir dönemdeyseniz tam yerleşim değişikliğini sakin haftaya bırakıp yalnız ilk 20 ürünle yetinin; kampanya planı için Kasım indirimleri kargo hazırlığı yazısına bakın.
- Taşımadan önceki ve sonraki dönemi karşılaştırın.
- Üç ayda bir ilk 20 ürüne tekrar bakın, kampanya ve sezon öncesinde bir kez daha; sıra değişmediyse taşımayın.
Yeni düzeni öğrenecek geçici eleman varsa yoğun dönem geçici paketleme personeli yazısına, stok tarafı için kargo entegrasyonuyla stok yönetimi yazısına bakın.
Taşıma öncesi ve sonrası rapor. Toplama Raporunu taşımadan önce ve sonra birer kez CSV indirin; aynı kullanıcının toplama performansını iki dönem için karşılaştırabilirsiniz. Rapor kullanıcı bazlı toplama performansını gösterir; yürüme mesafesi ve ürün sıralaması için kronometre ve ABC tablosu sizde kalır.
Ürünlerin yeri değiştiği ilk haftalarda Depo menüsündeki Sipariş Hazırlama ekranında ürün barkodunu okutarak hazırlama ve hazırlama raflarını kullanabilirsiniz; raf ezberi yerine barkod devreye girer. Barkodlu sürecin ayrıntısı için barkodlu ürün toplama yazısına bakın.
Rafları taşımadan önce ölçülecek süreler
Son 90 günün sipariş dökümünü alın, ilk 20 ürünü sipariş satırına göre sıralayın. Sonra bu ürünlerin masaya uzaklığını krokiye yazın.
Sık sorulan sorular
Depo yerleşimi için ciro mu, satış adedi mi, sipariş satırı mı kullanılmalı?
Sipariş satırı. Ciro ve adet ek bilgi olarak tabloda kalabilir.
Kaç ürün veya kaç siparişte ABC yapmaya değer?
Kesin sınır yok. Tabloyu birkaç saatte çıkarın, sonra taşıma hesabını kendi satır sayınızla yapın.
Ne sıklıkla yeniden dizmek gerekir?
Sabit bir kural bulamadık; yukarıdaki üç aylık öneri bizimdir.
Ağır ürünleri en alta mı koymalıyım?
Sık toplanan ve elle alınabilen ağır ürün için bel hizası tercih edilir; raf üreticisinin yük bilgisi aşılmaz. Çok ağır ürün için mekanik taşıma düşünülür.
Tek odalı depoda da ABC gerekir mi?
Raflar birkaç adımdaysa mesafe kazancı azdır. Yine de dikey hizayı düzenlemek ve kronometre sonucuna göre arama süresini azaltmak işe yarayabilir.
