3PL’e geçtiğiniz gün ürünleriniz başka bir firmanın rafına taşınır; siparişler ise yine sizin mağazanıza düşer. 3PL, depolama, sipariş hazırlama ve taşıma organizasyonunun sözleşmeyle başka bir firmaya verilmesidir ve bu işi üstlenen firmaya da aynı adı verirler. Bu yazıda 3PL’in kargo firmasından ve fulfillment’tan (sipariş karşılama) farkını, geçince elinizde kalan işleri, geçiş zamanını sipariş sayısından önce gösteren iki testi ve stoğun yalnız bir kısmını devretmenin hesabını bulacaksınız.
3PL nedir?
Açılımı üçüncü taraf lojistik (“third-party logistics”): siz birinci, müşteriniz ikinci taraf olarak düşünülürse, aradaki depo ve hazırlama işini yapan firma üçüncüdür. GEODIS’in lojistik sözlüğüne göre 3PL depolama, taşıma ve paketleme gibi uygulama işlerini kendi ya da taşeron varlıklarıyla üstlenir ve gönderenin sabit lojistik giderini değişken gidere çevirir. Yani gideriniz sabit kira ve maaştan, iş hacmine göre değişen bir ödemeye döner.
Türkiye’deki resmî kullanım da aynı kısaltmayı taşıyor: Strateji ve Bütçe Başkanlığı’nın On İkinci Kalkınma Planı Lojistik Hizmetleri Özel İhtisas Komisyonu Raporu 3PL’i “Üçüncü Parti Lojistik Hizmet Verenler” diye açar. Aynı rapor, çevrimiçi alışveriş platformlarına üye satıcıların artmasıyla depolama, nakliye, kargo ve kurye gibi lojistik yatırımların gelişip çeşitlendiğini ve bu çeşitliliğin 3PL’ler için daha fazla fırsat anlamına geldiğini yazar.
E-ticaret satıcısının en sık duyduğu biçim, siparişleri tek tek hazırlayan fulfillment, yani sipariş karşılamadır; bu hizmetin kendisi için fulfillment rehberine bakabilirsiniz.
Kargo firması, depo kiralama, fulfillment: hangisi neyi üstlenir?
Karışıklık çoğunlukla aynı sorudan çıkar: ürün nerede duruyor, paketi kim hazırlıyor? Tablo beş modeli bu iki soruya ve kargoya teslime göre ayırıyor.
| Model | Ürün nerede durur? | Siparişi kim toplar ve paketler? | Kargoya kim verir? |
|---|---|---|---|
| Kendi deponuz (ev, dükkân, kiralık depo) | Sizin yerinizde | Siz | Siz, kendi anlaşmanızla |
| Yalnız depo alanı kiralamak | Kiraladığınız alanda | Siz | Siz |
| Kargo firması | Sizin yerinizde | Siz | Kargo firması paketi sizden alıp taşır |
| Fulfillment (e-ticaret 3PL’i) | 3PL’in deposunda | 3PL | 3PL; hangi kargo anlaşmasıyla çıkacağı sözleşmeye bağlı |
| Kargo ve sipariş yazılımı (ör. Porego) | Ürüne dokunmaz | Siz ya da depo işletmesi | Yazılım kaydı ve etiketi üretir, taşıyan kargo firmasıdır |
Depo kiralamak 3PL değildir; yer başkasının, iş sizindir. 4PL ise başka bir katman: GEODIS’in 4PL tanımına göre birden çok 3PL’i ve kaynağı tek muhatap üzerinden koordine eden entegratördür. 3PL işi yapar, 4PL birkaç 3PL’i yönetir.
Porego’da nasıl yapılır? Platform Kuralları ve Ekler belgesinin Bölüm 4’ü (Depo / Fulfillment Kullanım Koşulları) md. 2.3’te ürün kabulü, saklama, sipariş hazırlama ve paketleme gibi fiilî işleri, bu hizmeti kendi ticari faaliyeti kapsamında sunan üyenin, depo işletmesinin, fulfillment sağlayıcısının veya lojistik hizmet sağlayıcısının yaptığını yazar. md. 2.4’e göre Porego’nun rolü kayıt, entegrasyon, sipariş, stok, gönderi, etiket, barkod, raporlama, eşleştirme, faturalandırma, mutabakat ve operasyonel takip altyapısı sağlamakla sınırlıdır. Tablodaki sınıflamada Porego bu yüzden yazılım satırındadır: rafı ve paketi işleten, o hizmeti sunan firmadır. Bu ayrım Porego’nun kendi kurallarıdır; bir 3PL ile yaptığınız sözleşmenin yerine geçmez.
3PL’e geçince hangi işler sizde kalır?
Devretmek, işin hepsinden kurtulmak anlamına gelmez. Dağılım sözleşmenize göre değişir, ama iş genellikle şöyle bölünür.
Depoya giden işler
- mal kabul ve sayım
- raf yerleşimi
- toplama ve paketleme
- etiketleme ve kargoya teslim
- dönen paketin fiziki kabulü ve kontrolü
Masanızda kalan işler
- hangi üründen ne kadar alınacağı, yani stok yenileme kararı
- ürün kartı ve verisi: SKU, barkod, ölçü, ağırlık, varyant
- kampanya takvimi ve kampanyadan önce depoya beklenen hacmin bildirilmesi
- müşteriyle yazışma (sözleşmede ayrıca yazmıyorsa)
- iade kararı ve para iadesi
- faturanın hangi sistemden kesileceği; bunu muhasebecinizle netleştirin
Liste sağlayıcıdan sağlayıcıya değişir; teklifteki kapsamı bu iki listeyle satır satır karşılaştırın.
Ne zaman 3PL’e geçilir? Sipariş sayısından önce iki test
Günlük hacmin hangi basamakta neyi değiştirdiğini ve maliyet tarafını günde 50 siparişten 500’e geçiş yazısında ele aldık; burada o hesabı tekrarlamıyoruz. Sipariş sayınız geçiş zamanının geldiğini gösterse bile iki şey tutmuyorsa 3PL işi sizden almaz, yalnız hatayı başka bir depoya taşır: siparişleriniz başkasının elinde aynı talimatla hazırlanabilmeli ve ürün verinizin devredilmeye hazır olması gerekir.
Siparişlerinizin kaçı başkasının elinde aynı talimatla hazırlanabilir?
Son 200 siparişi açın ve aşağıdaki özel işlemlerden en az birini gerektirenleri sayın.
- isim veya not yazdırma, kişiye özel baskı
- hediye paketi ve elle yazılan kart
- göndermeden önce ürünü deneme, ayarlama veya ölçüye göre kesme
- sipariş üzerine üretim ya da tamamlama
- müşteriyle konuşup içeriği değiştirdiğiniz sipariş
Örnek: son 200 siparişin 26’sı bu işlemlerden en az birini gerektiriyor. 26 ÷ 200 = %13, yani yaklaşık 8 siparişte bir. Bu siparişler ya sizde kalır ya da depoda ayrı talimatlı bir iş olur. Teklif istemeden önce bu listeyi sağlayıcıya verin ve her tip için “yapıyor musunuz, nasıl ücretlendiriyorsunuz” diye yazılı sorun. Bu orana kesin bir eşik koymuyoruz; oran, karar girdilerinden biridir.
Ürünü depoya vermek, kargonun kabul kurallarını da değiştirmez. Porego’nun yasaklı ve kısıtlı ürünler listesinde soğuk zincir gerektiren veya niteliği gereği bozulabilecek ürünler, yurt içinde taşınması kabul edilmeyenler arasında yer alır. Platform Kuralları Bölüm 4 md. 6.3’e göre depo ya da fulfillment sürecinin sonunda platform üzerinden oluşturulan gönderilere Taşıma ve Operasyon Kuralları’ndaki paketleme, desi/ağırlık ve yasaklı ürün hükümleri aynen uygulanır. Bu madde yalnız platform üzerinden oluşturulan gönderileri kapsar.

Ürün veriniz başka bir depoya devredilmeye hazır mı?
Bir tablo açın; her satır bir SKU olsun, her beden ve renk ayrı satır sayılsın. Sütunlar şöyle: A SKU, B barkod, C en, D boy, E yükseklik (cm), F ağırlık (kg), G son sayımdaki fark (adet; fark yoksa 0, sayılmadıysa “sayılmadı” yazın, boş bırakmayın). H2 hücresine aşağıdaki formülü yazın; SKU hazırsa 1, değilse 0 döner.
- Türkçe Excel:
=EĞER(VE(B2<>"";EĞERSAY(C2:F2;">0")=4;G2<>"";G2=0);1;0) - İngilizce Excel:
=IF(AND(B2<>"",COUNTIF(C2:F2,">0")=4,G2<>"",G2=0),1,0)
Hazır oran için =ORTALAMA(H2:H341) (İngilizce =AVERAGE(H2:H341)), hazır SKU adedi için =TOPLA(H2:H341) (İngilizce =SUM(H2:H341)) yazın; oran hücresini yüzde biçimine alın.
Örnek: 340 SKU’lu bir mağazanın son sayımı; rakamları kendi tablonuzla değiştirin.
| Koşul | Sağlamayan SKU (örnek) |
|---|---|
| Barkod boş | 44 |
| Ölçü veya ağırlık eksik | 89 |
| Son sayımda fark var ya da sayılmadı | 22 |
| En az bir eksiği olan SKU | 128 (27 SKU’da iki eksik birden var; 44 + 89 + 22 = 155) |
| Hazır SKU | 212 ÷ 340 = %62,35 |
Bu eksikler iki yerden maliyet doğurur. Barkodu olmayan ürünü kabul eden firma ya barkod basmak ya da ürünü elle tanımak zorunda kalır; bunun nasıl yapıldığını ve ücretini sağlayıcıya sorun. Devirden önce kendi sayımınız tutmuyorsa da devirde çıkan farkın sizden mi depodan mı geldiğini ayıramazsınız. Barkod tarafında barkodlu toplama yazısındaki yöntem işinizi görür. Ölçü ve ağırlık sütunu için desi hesaplama aracı en, boy, yükseklik ve ağırlığı alır; hacimsel desi ile kg’dan büyüğünü yukarı yuvarlayarak esas alır.
Porego’da nasıl yapılır? Platform Kuralları Bölüm 4 md. 5.1’e göre platforma girdiğiniz ürün ve stok kayıtlarının doğruluğundan kaydı giren üye sorumludur. md. 5.2, SKU, barkod, ölçü, ağırlık, desi ve varyant gibi bilgilerin hatalı veya eksik olmasının sonuçlarını üyeye bırakır; md. 5.3 ise platformdaki stok kayıtlarının fiziki stokla ve üçüncü taraf sistem kayıtlarıyla uyumunu düzenli izlemeyi üyenin sorumluluğuna verir. Tablodaki B-F sütunları md. 5.2’nin saydığı barkod, ölçü ve ağırlık bilgileriyle örtüşür; G sütunu da md. 5.3’teki uyum kontrolünün ilk ölçümü olur. Bu maddeler yalnız Porego’daki depo ve stok kayıtları içindir; başka bir 3PL’de ürün verisinin sorumluluğunu kendi sözleşmenizde arayın.
Kısmi geçiş: önce hangi ürünler depoya gider?
Tüm stoğu bir günde taşımak zorunda değilsiniz. Pilot seti, hazır SKU tablonuzda H = 1 olan, özel işlem gerektirmeyen ve sık satan ürünlerden seçin. Bedeli, iki yerden çıkan siparişte ortaya çıkar. Örnek: geçen ay 1.000 sipariş; sepet ve marj tutarları KDV hariç varsayımdır.
| Sipariş grubu (geçen ay) | Adet (örnek) | Çıktığı yer | Koli |
|---|---|---|---|
| Yalnız pilot ürün (P) | 640 | 3PL | 640 |
| Yalnız diğer ürün (R) | 270 | Kendi deponuz | 270 |
| Karışık (M) | 90 | İkisi | 180 |
| Toplam | 1.000 | 1.090 |
Karışık siparişler %9 yapıyor, yani yaklaşık 11 siparişte bir ikinci koli çıkıyor. Ek kargo = M × K olur; K, kendi faturanızdaki gönderi başı bedeldir. Karşılaştırmayı iki tarafta da KDV dahil ya da iki tarafta da KDV hariç yapın.
Bu bedelin ağırlığı sepete göre değişir. 300 TL sepet ve %18 brüt marjda siparişte 54 TL kalır; ikinci kolinin kargosu ve ambalajı bu tutardan düşer. 1.200 TL sepet ve %30 marjda 360 TL kalır. İkinci kolinin bedelini kendi K’nızla bu iki tutara karşı koyun.
M’yi küçültmenin iki yolu var: sık birlikte alınan ürünleri pilot sete ekleyebilir ya da karışık siparişi tek yerden gönderebilirsiniz. İkinci yolda pilot ürünlerden kendi deponuzda da stok tutarsınız, stok iki yerde durur ve iki yerde sayılır.
Pilotun sonunda dört rakama bakın. GEODIS sözlüğü bunları 3PL karnesinin standart kalemleri olarak sayar: zamanında kargolama, stok doğruluğu, sipariş başı maliyet ve hasar oranı. Rakamı orana değil eşiğe çevirmek işinizi kolaylaştırır. Örnek: pilot ayında depodan 730 sipariş çıktı ve 212 pilot SKU sayıldı.
- Zamanında kargolama: 730 siparişin 712’si, yani %97,53; 18 gecikme demek, yaklaşık 41 siparişte bir.
- Stok doğruluğu: 212 pilot SKU’nun 205’i tuttu, yani %96,70; 7 fark demek, yaklaşık 30 SKU’da bir.
İlk teklif görüşmesine iki şey götürün: özel işlem gerektiren sipariş tiplerinin listesi ve hazır SKU tablonuz. Sağlayıcının bu iki listeye verdiği cevap, fiyat tablosundan önce size uyup uymadığını gösterir.
Sık sorulan sorular
3PL ile fulfillment aynı şey mi?
Fulfillment (sipariş karşılama), 3PL hizmetlerinden biridir: depolamayı, siparişi tek tek hazırlamayı ve kargoya teslimi kapsar. Bir 3PL teklifinde tek tek e-ticaret siparişi hazırlama yoksa aradığınız hizmet o teklif değildir.
3PL ile kargo firması arasındaki fark ne?
Kargo firması hazırladığınız paketi alıp taşır. 3PL ise ürünü kendi deposunda tutar, siparişi toplayıp paketler ve kargoya verir. Taşımanın kimin kargo anlaşmasıyla yapılacağı sözleşmeye bağlıdır.
4PL nedir, küçük satıcıya gerekir mi?
GEODIS tanımında 4PL, birden çok 3PL’i tek muhatap üzerinden koordine eden entegratördür. Gündeme gelmesi için önce birden çok 3PL ile çalışıyor olmanız gerekir; tek depoyla çalışan satıcıda koordine edilecek bir 3PL ağı yoktur. Bu bir yorumdur, tanımdan çıkarılmıştır.
Stoğun bir kısmını kendi depomda tutup 3PL kullanabilir miyim?
Sağlayıcı kabul ediyorsa evet. Maliyet karışık siparişten gelir: iki yerden çıkan sipariş iki koli olur. Sorun yalnız kampanya haftalarındaki tepe ise geçici paketleme personeli de bir seçenektir.
